تا روشنایی بنویس
گروه نویسندگان در سایه تا کنون یازده عنوان کتاب در حوزه زندگینامه و تاریخچه کسب و کار منتشر کرده و در حال حاضر دو کتاب زندگینامه و یک رمان بر اساس داستان زندگی را در دست تالیف دارد.
چنانچه در شماره هفتم پادکست بیوگو شنیدید، گروه نویسندگان در سایه از سال ۱۳۹۳ به عنوان اولین گروه تخصصی زندگینامهنویسی فعالیت کرده است. در این حرفه حفظ اسرار کارفرما یکی از مسئولیتهای اصلی سایهنویس است و پنهان بودن نام نویسنده اصلی اغلب یکی از این اسرار است. بر همین اساس ارائه نمونه کار مشخص مغایر با حقوق کارفرما و اخلاق حرفهای است مگر اینکه از ابتدا قراری جز این مورد توافق بوده باشد.
برخی از کتابهایی که به عنوان رزومه کاری گروه نویسندگان در سایه قید شده بدون عنوان واقعی کتاب و صرفا برای آشنایی مخاطب با حیطه فعالیت این گروه است.
۱- داستان زندگی هما روستا و مهدی هاشمی در کتاب درخشش.
۲- خانه دوشها
کتابی بر اساس تجربه شخصی و با رویکردی جامعهشناختی درباره ایرانیان مهاجر در آمریکا
این کتاب همزمان با روایت داستان زندگی راوی به طور مشخص بر وقایعی متمرکز است که زندگی او را به عنوان یک مهاجر تحت تاثیر قرار داده است. دست و پنجه نرمکردنهای هر روزه با اختلافهای فرهنگی و لمس نژادپرستی پنهان در زندگی روزمره مهاجران، تم اصلی این کتاب است.
۳- آوازخوان رقص بردگان
همکاری در گردآوری و ترجمه مجموعه مقالات و سخنرانیهای سید جعفر پیشهوری، موسس فرقه دموکرات آذربایجان
۴- ادای دین به تاریخ
این زندگینامه در حدود ۶۰۰ صفحه داستان زندگی چند نسل از فعالان سیاسی کشور را روایت میکند. داستان از یک خانواده مبارز در آذربایجان و در اواخر دوره قاجار شروع میشود. راوی این کتاب به واسطه روابط خانوادگی خود از کودکی در جریان مبارزه علیه رضا شاه و کودتای سال ۱۳۳۲ قرار میگیرد و در جوانی تبدیل به یکی از فعالان مطرح کنفدراسیون دانشجویان در خارج از کشور میشود. او پس از حدود ۲۰ سال زندگی در تبعید، بعد از انقلاب ۱۳۵۷ به کشور باز میگردد و به شیوهای دیگر برای ایجاد تغییراتی هرچند کوچک مبارزه میکند.
۵- چه عاشقانه زیستم
یغیسا (آلیس) کاراپتیان در بستر بیماری و در سالهای پایانی عمر خود شروع به روایت داستان زندگی خود کرد. او داستانهایش را نه برای ما و در فرآیند مصاحبه که برای دستگاه ضبط صوت خود تعریف کرد و ما کتاب او را بر اساس نسخه متنی این روایتها تالیف کردیم. آلیس در خانواده کارگری در آبادان متولد شد و جریان زندگی او را به شهرها و کشورهای مختلف جهان کشاند. در جوانی ازدواج کرد و صاحب یک دختر و پسر شد، اما پس از طلاق همسر سابق او مانع از دیدار مادر و فرزندان شد. آلیس دیگر فرزندان خود را که در کودکی به پانسیونهای شبانهروزی خارج از کشور فرستاده شده بودند، ندید. زندگی او تا پایان عمر با حسرت این ارتباط سپری شد و این زندگینامه در واقع آخرین تلاش او برای ارتباط با فرزندانش بود. در این کتاب آلیس داستان زندگی خود در خانوادهای ارمنی، فعالیتهای سیاسی خود در لندن و تهران، داستان عشق اول و ازدواج بعدی خود را پس از دوران بازداشت در تهران، زندگی با خانواده جدید و فرزند خواندههایش، مهاجرت از تهران و… را روایت میکند.
این زندگینامه با عنوان «چه عاشقانه زیستم» با طرح جلدی از نقاشی خود آلیس در زمان حیات راوی در آلمان به چاپ رسید.
۶- اگر دیوارها حرف زده بودند
این کتاب نمونهای از زندگینامه هیبریدی یا دوگانه است که همزمان با روایت زندگی به تاریخچه یک واحد صنعتی میپردازد. راوی این کتاب پس از توصیف کودکی نه چندان شاد خود به اولین کارهایی که در جوانی و برای کسب درآمد انجام داده میپردازد. او کار کوچک خود را مدام توسعه میدهد و موفق میشود در سال ۵۴ یکی از مدرنترین کارخانههای مصالح ساختمانی را راهاندازی کند. این کارخانه در دوره انقلاب و سالهای جنگ دستخوش تغییراتی میشود و پس از عبور از سالهای دهه ۷۰ مجددا توسعه مییابد. این تاریخچه گذشته از جذابیتهای روایی میتواند خواننده را با ابعاد تاثیرگذاری تغییرات سیاسی در سطوح خرد اقتصادی آشنا کند.
۷- بنفشه آفریقایی و داستانهای دیگر
زندگینامه دیگری که به دست گروه نویسندگان در سایه نوشته شده است داستانهایی را از زبان اول شخص روایت میکند که برخی از آنها دقیقا بر اساس وقایع و برخی دیگر تلفیقی از خیال و واقعیت هستند. دلیل انتخاب این شیوه روایت معذوریتهای اخلاقی کارفرما در قبال اسامی و افرادی بود که در داستانها نقش داشتند. ما مثل هر کتاب زندگینامه دیگری کار را با مصاحبه شروع کردیم و در نگارش داستان با حفظ لحن راوی اول و با پرداخت ادبی برخی از وقایع، اسمی و نسبتها را به نوعی تغییر دادیم که برای مخاطب قابل شناسایی نباشد. این مجموعه داستان همچنین از چالشهای زندگی زنان مدرن در خانوادههای ثروتمند و سنتی را توصیف میکند.
۸- در تکاپوی بودن
یکی از موانع ذهنی افراد برای ثبت خاطرات زندگیشان این است که نوشتن زندگینامه را برخلاف فروتنی میدانند. در مورد چنین افرادی مسئولیت حفظ خاطرات برعهده اطرافیانی است که از فاصلهای دورتر با داستانهای زندگی فرد آشنا هستند و ارزش آن را میدانند.
در تکاپوی بودن، کتابی درباره زندگی چنین شخصی است و نه به اراده راوی که به اراده فرزند او به ثبت رسید. این کتاب شرح فراز و فرودهای خانوادهای است که در کودکی و نوجوانی راوی از عرش به فرش رسیدند. راوی در جوانی به عضویت حزب توده ایران درآمد و جوانی خود را وقف این حزب کرد. فصلهای میانی این کتاب به زندگی سخت راوی در یکی از کشورهای اتحاد جماهیر شوروی میپردازد که ارزش تاریخی زیادی دارد. راوی با خانواده خود پس از بیست سال به ایران بازمیگردد و مدتی بعد کارخانه تولیدی کوچکی راهاندازی میکند. در این کتاب کار و تلاش برای زندگی بهتر عنصری است زندگی در حول آن ساخته میشود.
۹- میراثی برای فرزندان
روزی زنی جسور با خاطراتی که برای سالها مجالی برای روایت نیافته بودند سراغ ما آمد. بازگویی این خاطرات در جریان مصاحبهها چند بار به وقفه افتاد. نیمی از خاطرات در گذر زمان و در تلاش برای فراموشی تبدیل به راز شده بودند. تحمل زن برای کشیدن این بار به پایان رسید اما فاشگویی هرگز برای رازداران راحت نبوده است.
زندگینامه این زن میتوانست سندی از پیچیدگیهای روابط در بین طبقات مختلف باشد اما احتمالا جز چهار فرزندش هیچکس این کتاب را نخواهد خواند. این کتاب در چهار نسخه به چاپ رسید و به جای کتابخانه، در قفسه فلزی گاوصندوقی قرار گرفت. بهترین مکان برای بزرگترین رازها!
۱۰- شرارتهای معصومانه
وقتی نام زندگینامه به میان میآید چهره زن یا مردی پا به سن گذاشته را تصور میکنیم اما هر زندگی فارغ از عمر خود ارزش روایت کردن دارد. همه ما در دورههایی از زندگی خود شاهد اتفاقهایی بودهایم که امروز خاطرهای بد یا خوب از آنها برایمان مانده است. فرض کنید در یک واقعه سیاسی مهم حضور داشتید یا شاهد اتفاقی مثل جنگ یا زمینلرزه بودهاید. آیا باید تا آغاز کهنسالی برای روایت آنچه دیدهاید صبر کنید؟
یکی از کتابهای گروه نویسندگان در سایه، زندگینامه یک کودک شرور را از روز تولد تا آغاز دوره جوانی روایت میکند. این کودک امروز یکی از بازیگران مطرح تئاتر و سینمای ایران است، در حالی که در کودکی هیچکس امیدی به آینده کودکی چنین شرور، خیالباف و با سابقه دهها بار اخراج از مدرسه نداشت. خاطرات این زن بازیگر در قالب داستانهای کوتاه طنز نوشته شده است و به زودی به چاپ میرسد.
۱۱- ۶۰ سال با تیپاکس
یکی از معروفترین نمادهای تاریخی ایران، نشان گاو بالدار است. این نماد امروز پا از کتابهای تاریخ بیرون گذاشته و تبدیل به نشان تجاری یک شرکت کوریری شده است. شرکت تیپاکس از سال ۱۳۳۹ آغاز به کار کرده است. کتاب تاریخچه این شرکت خصوصی گذشته از ارزش معنوی که برای این شرکت دارد، راوی بخشی از تاریخ اقتصادی ایران نیز هست. کتاب تاریخچه این شرکت در سال جاری و به زبان فارسی و انگلیسی به چاپ خواهد رسید.
*عنوان کتابی از احمد اخوت